“اخلاق ” جزئی لاینفک از علم پزشکی



در قالب یک پژوهش داخلی به منظور دستیابی به اطلاعات لازم در خصوص مبانی اخلاق پزشکی در کتاب قانون ابن سینا، در سه محور عملکرد پزشکی ابن سینا، پژوهش ها و نگرش فلسفی وی به اسلام و اصول اخلاقی آن مورد بررسی قرار گرفته است.

به گزارش ایسنا، از زمان شکل‌گیری علم پزشکی اخلاق، جزئی لاینفک از آن به شمار می‌آمده است؛ از این رو انتظار می‌رود ابن سینا پزشک سرآمد و مولف کتاب قانون در طب با اخلاق پزشکی مانوس بوده و در این عرصه، مبانی و اصول اخلاقی را مطرح کرده باشد.

به منظور دستیابی به اطلاعات لازم در خصوص مبانی اخلاق پزشکی در کتاب قانون در طب این موضوع، در سه محور عملکرد پزشکی ابن سینا، پژوهش ها و نگرش فلسفی وی به اسلام و اصول اخلاقی آن مورد بررسی قرار گرفته است. در این کتاب ابن سینا اولین شرط لازم برای طبابت را آگاهی و تسلط پزشک بر علم طب و بخش‌های مختلف آن اعم از تشخیص، درمان، پیش‌آگهی، پیشگیری و توان‌بخشی بیان کرده است تا از این طریق آسیب و ضرری به بیمار نرسد.

پژوهشی که در ارتباط با اخلاق پزشکی در کتاب قانون بوعلی سینا، توسط تیم پژوهشگران متشکل از علی احسان حیدری( استادیار، گروه‌ پاتوبیولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی البرز)، حسین کشاورز (استاد، گروه انگل شناسی و قارچ شناسی، دانشکده بهداشت، دانشکاه علوم پزشکی تهران) و محمد نوری سپهر( دانشیار، گروه بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی البرز) انجام شده؛ نشان می‌دهد:« اخلاق طبق تعریف واژه نامه وبستر_مریام و دایره المعارف بریتانیکا به مجموعه ای از دستورالعمل ها و قوانین درباره آنچه صحیح و غلط، بد و خوب است و آنچه که باید و نباید انجام پذیرد، اطلاق می‌شود.

این واژه همچنین برای هر نوع نظام یا نظریه مربوط به اصول و موازین اخلاقی به کار می رود. اخلاق که از زمان‌های دیرین به مثابه شاخه‌ای از فلسفه به شمار می‌رفت؛ از زمان شکل‌گیری علم پزشکی، جزیی لاینفک از آن به شمار آمده است. در ساده‌ترین وجه از آن از پزشک انتظار می‌رفته که در مواجه با بیمار، بهترین عملکرد را در درمان بیماری و جراحت داشته باشد و بیمار را در کانون توجه قراردهد تا بیمار به علت بیماری در حاشیه قرار نگیرد.»

در این پژوهش در خصوص عملکرد پزشکی ابن سینا آمده است:« بر اساس مرور منابع علمی ایران باستان و دوره ای که ابن سینا در آن می‌زیسته، اولین شرط لازم برای طبابت دانستن علم پزشکی و تسلط علمی بر بخش های مختلف آن است. شاید بتوان گفت اولین اصل اخلاق پزشکی که از شقوق مختلفی برخوردار است، همین نکته باشد چرا که پزشک ناآشنا و غیر مسلط به علم طب به فرض رعایت سایر نکات و اصول اخلاقی از جمله اخذ رضایت آگاهانه از بیمار برای انجام عمل جراحی خاص، در اجرا به علت رساندن آسیب و افزودن درد دیگری بر آلام بیمار، کاری بس غیر اخلاقی انجام داده است.

نکته اخلاقی دیگر که در سراسر کتاب قانون مشهود است، استفاده از منابع علمی و اطلاعات موثق مختلف با ذکر منابع یا نام صاحب اثر است. ابن سینا از پزشکی یونان، طب دارویی چین، هند، مصر و ایران باستان به طرز مناسبی بهره‌ برده و در هر جایی که لازم بوده به آنها اشاره کرده و حتی آنها را مورد نقد قرار داده است؛ بدین ترتیب، وی تلاش کرده گنجینه علمی مناسبی را برای بهره برداری از طبیبان فراهم کند و همین ویژگی برجسته کتاب قانون باعث شد تا سال ها و قرن ها در جایگاه مرجع درسی، برای آموزش طبیبان در دانشگاه های مختلف جهان به کار آید.»

در ادامه این پژوهش در ارتباط با تحقیقات پزشکی آمده است:« نکته اخلاقی بارز دیگر در کتاب قانون، لزوم انجام پژوهش های متعدد و توجه به نتایج آن ها در اتخاذ روش صحیح برای درمان بیمار است. در مبحث معرفی گیاهان دارویی در مجلد دوم قانون، ابن سینا بر پژوهش های گونان اصرار ورزیده و اصول هفت‌گانه ای را برای به‌کارگیری گیاهان دارویی معرفی کرده است.

شیخ الرئیس دو راه برای شناخت دارو معرفی می‌کند: راه اول مقایسه و روش دوم آزمایش. درباره انجام آزمایش های مختلف که امروزه بخش مهمی از تحقیقات بالینی را تشکیل می‌دهند، به‌کار گیری شرایطی را ضروری می‌داند.»

در این پژوهش در خصوص نگرش فلسفی آمده است:« در همه فرهنگ‌ها و در همه زمان‌ها اخلاق در بطن پزشکی وجود داشته و از این طریق اصولی برای راهنمایی پزشکان به منظور ارتباط با بیمار، همکاران و جامعه فراهم شده است. با این وجود تغییرات قابل ملاحظه در اخلاق پزشکی از یک کشور به کشور دیگر، از مذهبی به مذهب دیگر و از فرهنگی به فرهنگ دیگر، اصول اخلاقی مشابه و در برخی موارد مشترک، در بین الملل مختلف، خودنمایی می‌کند. در بررسی آثار ابن سینا به ویژه کتاب شفا، المبدا و المعاد و دانشنامه علایی این موضوع کاملا مشهود است که وی به بقا و زیستن نفس پس از مرگ و آخرت اعتقاد راسخ دارد و هستی را خیر و کمال محض می‌داند.»

در نتایج این پژوهش آمده است:« از مباحث گوناگون در قانون در طب می‌توان چنین برداشت کرد که ابن سینا در برخورد با بیماران اصل را بر دانایی، آگاهی و تبحر پزشک بر شناخت و درمان بیماری، حفظ کرامت انسان به مثابه مخلوق خداوند و به‌کار گیری روشی شناخته شده و آزموده که کمترین آسیب را به بیمار برساند، قرار داده است. با وجود اینکه ابن سینا در کتاب قانون در طب بخشی را مستقیما به کد ها و پیام‌های اخلاقی اختصاص نداده است، اما اعتقاد وی به اسلام و باور این موضوع که پزشکی فضیلت است و پزشک باید مهارت و اطلاعات کافی در طبابت داشته باشد، به انحای مختلف به رعایت موازین اخلاقی اشاره کرده است.»

این پژوهش در دوره پنجم و شماره پنجم مجله ایرانی “اخلاق و تاریخ پزشکی”،‌به چاپ رسیده است.

انتهای خبر

منبع: خبرگزاری ایسنا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *