حقوق تمام موجودات زنده دخیل در پژوهش رعایت شود/اعلام برنامه‌های کارگروه‌های اخلاقی در دانشگاهها



مدیر برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری امور پژوهشی وزارت علوم با اشاره به برنامه‌های کارگروه‌های اخلاقی در دانشگاه‌ها و مؤسسات برای پیشگیری از تقلب در تهیه آثار علمی، گفت: برگزاری کارگاه‌ها و برنامه‌های متعدد برای افزایش سطح آگاهی پژوهشگران اعم از اعضای هیات علمی و دانشجویان و افراد دخیل در پژوهش از جمله کسانی که خدمات تایپ یا انجام مباحث آماری را ارائه می‌دهند، از برنامه‌های کارگروه‌های اخلاقی است.

محسن شریفی در گفت‌وگو با ایسنا در پاسخ به این که چه میزان از پایان‌نامه‌های حوزه علوم انسانی در حل مسائل کشور استفاده شده و به آن‌ها گرنت اختصاص پیدا کرده است، اظهار کرد: بخش مهمی از تحقیقات دانشگاهی در قالب پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشجویی انجام می‌شود که این موضوع از چند منظر اهمیت دارد؛ یک آن که محققان این پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها دانشجویان ما در مقاطع ارشد و دکتری هستند و بخش جوان دانشگاهی ما را در برمی‌گیرند.

وی با بیان اینکه تعداد زیادی از پژوهشگران نیز در دانشگاه‌ها هستند و البته سالانه آمار متفاوتی در مورد تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی وجود دارد، ادامه داد: تعداد ۴۰۰ هزار نفر دانشجویان تحصیلات تکمیلی قابل توجه است و اگر هر کدام از این‌ها یک پایان‌نامه‌ و رساله انجام دهند، به معنای این است که معادل با این عدد طرح پژوهشی در دانشگاه‌ها اجرا می‌شود.

مدیر برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری امور پژوهشی وزارت علوم افزود: پژوهش‌های دانشگاهی به علاوه پروژه‌های پژوهشی که اساتید دارند و ممکن است خارج از بخش پایان‌نامه‌ها باشد، مجموع تحقیقات دانشگاهی ما را تشکیل می‌دهند.

شریفی گفت: برای پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها چه در حوزه‌های علوم پایه، فنی و مهندسی و کشاورزی یا علوم انسانی، می‌توان دو هدف را در نظر گرفت. یکی آن که هدف از انجام پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها گسترش مرزهای دانش، پرداختن به کارهای دانشی و اثبات فرضیه‌هایی است که اثبات آن‌ها دانش بشری را در یک حوزه خاص ارتقا می‌دهد یا نتایج این پژوهش‌ها یک نیاز و کاربرد برای یک مصرف کننده دارد که اصطلاحاً به آن “صنعت” می‌گویند.

وی با بیان این که در صورتی که هدف، گسترش دانش باشد، دستاورد تحقیقات در قالب مقاله و کتاب (در حوزه علوم انسانی بیشتر در قالب کتاب) منتشر می‌شود، ادامه داد: بافت اجتماعی جامعه در حوزه علوم انسانی صنعت است و نتایج تحقیقات علوم انسانی باید در این صنعت مورد استفاده قرار بگیرد. به عنوان مثال اگر پایان‌نامه‌ای در دانشکده‌های مدیریت انجام شود، حوزه مدیریت و تصمیم‌گیری کشور باید بتواند از نتایج آن استفاده کند.

مدیر برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری امور پژوهشی وزارت علوم تصریح کرد: پاسخ به این که در حال حاضر در چه نقطه‌ای هستیم، این است که با نقطه ایده‌آل که همان کاربردی کردن علوم انسانی است، فاصله زیادی داریم. بنابراین همه باید به سهم خود تلاش کنند و ما نیز در همین جهت سیاست‌گذاری می‌کنیم. اگر حوزه مدیریت کشور در سطح کلان یا خرد نیاز به تحول دارد، باید تحقیق در این حوزه را برعهده دانشجویان بگذارد یا اگر در صنعت نیازی وجود دارد، آن صنعت باید برای ارتقای کیفیت کار  یا محصول خود در کنار تیم دانشگاهی قرار گیرد.

شریفی خاطر نشان کرد: بنابراین همه ما در طراحی این اکوسیستم نقش داریم و حلقه‌های ارتباطی باید به درستی هم از سمت متقاضی به پژوهشگاه‌ها و مراکز پژوهشی شکل بگیرد و هم صنعت باید اعلام نیاز کند تا کاربرد نتایج تحقیقات چه در حوزه علوم انسانی و چه در علوم پایه و فنی و مهندسی محقق شود و مورد استفاده قرار گیرد.

وی با اشاره به اینکه باید ضروریات تحقق این موضوع را به دانشگاه‌ها اعلام کنیم و آن‌ها را مورد تشویق قرار دهیم، گفت: احساس من این است که در دوره جدید نظام پژوهشی کشور به این عرصه ورود پیدا کرده‌ایم و در راستای استفاده از نتایج پژوهش‌ها گام برمی‌داریم.

مدیر برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری امور پژوهشی وزارت علوم در پاسخ به اینکه جای خالی آموزش مصادیق تقلب یا مباحثی همچون آمار، spss و … به دانشجویان حوزه علوم انسانی تا چه اندازه احساس شده است، گفت: برای بحث سلامت کار و اخلاق پژوهش کارهای خوبی در کشور صورت گرفته از جمله آن که کمیته‌های اخلاق پژوهشی تشکیل شده، قانون هم تصویب شده و آیین‌نامه اجرایی اخلاق پژوهش نوشته شده است. یکی از اهداف آیین‌نامه اجرایی این است که سطح آگاهی پژوهشگران درباره موضوعات پژوهشی، سلامت کار و اخلاق پژوهش افزایش پیدا کند.

شریفی افزود: همچنین حقوق محققان، همکاران و کلیه موجودات زنده‌ای که در پژوهش نقش داشته‌اند، رعایت شود. هدف این است در قالب کارگاه‌ها و نوشته‌ها، مصاحبه‌ها، ایجاد نرم‌افزارهای آموزشی و… بتوانیم آگاهی پژوهشگران را بالا ببریم.

وی اضافه کرد: بخشی از تخلفات و انحرافات صورت گرفته ناشی از بی‌اطلاعی پژوهشگر یا دانشجو از چگونگی شیوه ارجاع است که چنین مواردی از طریق آموزش قابل حل است. اما اگر کسی این‌ها را بداند و مرتکب تخلف شود، در بخش دیگری به آن رسیدگی می‌شود که این مورد، هم در قانون و هم در آیین‌نامه اجرایی به آن رسیدگی شده است.

شریفی تأکید کرد: در بخش “پیشگیری از تقلب در تهیه آثار علمی”، برنامه‌هایی برای کارگروه‌های اخلاقی در دانشگاه‌ها تعریف شده، از جمله آن که کارگاه‌ها و برنامه‌های متعددی برای افزایش سطح آگاهی پژوهشگران اعم از اعضای هیات علمی و دانشجو و سایر افراد دخیل در پژوهش از جمله کسانی که خدمات تایپ یا انجام مباحث آماری را ارائه می‌دهند، برگزار شود و همه بتوانند در آن شرکت کنند و حق و حقوق خود را بدانند.

مدیر برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری امور پژوهشی وزارت علوم اظهار کرد: لذا کارگروه اخلاق پژوهش در قالب برنامه‌ای تحت عنوان “پیشگیری از تخلف علمی” این موارد را اجرا می‌کند.

شریفی در پایان یادآور شد: بر اساس آیین‌نامه اجرایی قانون “پیشگیری و مقابله با تقلب در تهیه آثار علمی”، یک کارگروه در سطح وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان “کارگروه وزارتی” تشکیل شده و کارگروه‌هایی نیز در سطح دانشگاه‌ها و مؤسسات تشکیل شده که رئیس دانشگاه، رئیس کارگروه و معاون پژوهش‌وفناوری نیز دبیر کارگروه است، سایر اعضا نیز افرادی هستند که سابقه فعالیت در حوزه اخلاق پژوهش دارند. تعداد اعضای این کارگروه در آیین‌نامه اجرایی قید شده و زیر نظر کارگروه وزارتی فعالیت می‌کند.

انتهای پیام

منبع: خبرگزاری ایسنا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *