خشکسالی و ضرورت استفاده از آب‌های غیر متعارف کشاورزی/ تصفیه مؤثر زهاب کشاورزی با دور ریختنی‌ها



پژوهشگران کشور در تلاشی تحقیقاتی، از بقایای محصولات زراعی به‌عنوان فیلترهای زیستی پساب و زهاب کشاورزی استفاده کرده‌اند و به نتایج موفقیت‌آمیزی دست یافته‌اند.

به گزارش ایسنا، آب، نهاده‌ای مهم در تولید محصولات کشاورزی است و با توجه به مصرف بالا در کشاورزی، بحران مربوط به آن، در این بخش مشهودتر است. بر این اساس استفاده از منابع آب نامتعارف، به‌ویژه زهاب‌های کشاورزی به‌عنوان امری ضروری مطرح شده است اما چنین آب‌هایی، قبل از استفاده، لازم است با روش‌های فنی مقرون‌به‌صرفه، تصفیه‌شده و برای محصولات کشاورزی، قابل استفاده شوند. فرآیند جذب سطحی به لحاظ هزینه کم، طراحی آسان، سهولت در بهره‌برداری و نداشتن حساسیت نسبت به مواد سمی، امروزه مناسب‌ترین فن در بهبود کیفیت پساب به‌منظور استفاده مجدد است.

بر اساس دیدگاه‌های متخصصین، استفاده از مواد طبیعی، به‌دلیل توانایی آن‌ها در جذب آلاینده‌ها، در دهه‌های اخیر بسیار موردتوجه قرار گرفته است. ازجمله این مواد، می‌توان به انواع رس‌ها، زئولیت طبیعی، پوسته شلتوک، کاه و پوشال گندم، پوسته سخت نارگیل و … اشاره کرد. خاک‌اره نیز یکی از ارزان‌ترین و فراوان‌ترین جاذب‌هایی است که توانایی جذب فلزات سنگین را از آب و پساب دارد. اما در این میان نقش پسماندهای گیاهی که از آن‌ها با عنوان «فیلترهای زیستی» یاد می‌شود، قابل‌توجه است.

با توجه به اهمیت این موضوع، گروهی از محققین دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی کرج و اردبیل، قابلیت فیلترهای زیستی را برای تصفیه زهاب کشاورزی مورد مطالعه و ارزیابی قرار داده‌اند.

برای اجرای این تحقیق، باکس زهکش سه شبکه آبیاری و زهکشی شهرستان مغان در شمال استان اردبیل انتخاب‌شده و کارآیی چهار نوع فیلتر زیستی شامل کاه و کلش گندم، سبوس برنج، ساقه پنبه و خاک‌اره چوب در بهبود کیفی زهاب کشاورزی ارزیابی شد.

در این تحقیق، مواردی نظیر شوری، اسیدیته، نیترات، کلسیم، منیزیم، سدیم، فسفات، سولفات، کل ذرات محلول و کل ذرات معلق زهاب کشاورزی به‌عنوان فاکتورهایی برای ارزیابی کارایی فیلترها، اندازه‌گیری شد.

نتایج بررسی‌های این پژوهش نشان می‌دهد که همه فیلترهای مورد مطالعه در کاهش پارامترهای مورد بررسی مؤثر بوده‌اند بر همین اساس با توجه به در دسترس بودن و فراوانی این فیلترهای زیستی در هر منطقه، می‌توان از آن‌ها استفاده کرد.

کرامت اخوان، عضو هیئت‌علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل و همکارانش در این تحقیق می‌گویند: «بر اساس بررسی‌های آماری، فیلترهای ساقه پنبه و خاک‌اره چوب، در مقایسه با فیلترهای زیستی کاه و کلش گندم و سبوس برنج در بهبود کیفیت زهاب مؤثرترند و قابل توصیه برای کاربرد هستند. بر این اساس، فیلترهای زیستی خاک‌اره چوب و ساقه پنبه به ترتیب با جذب ۶۲ و ۶۰ درصد نیترات و همچنین ۲۰ و ۲۱ درصد فسفات نسبت به فیلترهای دیگر برتری نشان داده‌اند».

طبق این نتایج، کیفیت زهاب خروجی از فیلترهای مورد مطالعه و مقایسه آن با حداکثر مجاز استاندارد کیفیت آب برای کاربری کشاورزی، گیاهان زراعی گندم، جو، و پنبه (به‌ترتیب) در الگوهای کشت مختلف برای استفاده از حدود ۲۶۰ میلیون مترمکعب زهاب تولیدی شبکه آبیاری زهکشی مغان قابل برنامه‌ریزی هستند.

محققین فوق می‌گویند: «با توجه به اهمیت منابع جدید در شرایط بحرانی کمبود آب و حجم قابل‌توجه زهاب خروجی در کشور، خصوصاً در شبکه آبیاری و زهکشی مغان، برنامه‌ریزی برای جمع‌آوری و بهبود کیفیت این منابع و استفاده مجدد از آن‌ها ضروری است. البته آنها می‌افزایند: «استفاده غیراصولی از پساب در کشاورزی، عوارض زیست‌محیطی و بهداشتی جبران‌ناپذیری به همراه خواهد داشت. ولی با توجه به نتایج این بررسی، امکان به‌کارگیری فیلترهای زیستی برای بهبود کیفی پساب‌های کشاورزی وجود دارد. همچنین، اجرای آزمایش‌های کاربردی موسوم به «پایلوت» در این خصوص در شبکه‌های مختلف زهکشی کشور توصیه می‌شود».

بر این اساس، در صورت تخلیه پساب کشاورزی در منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی، می‌توان برای جلوگیری از ایجاد آلودگی‌ها و مشکلات زیست‌محیطی از فیلترهای زیستی مانند خاک‌اره چوب و ساقه پنبه جهت کاهش پارامترهای مضر استفاده کرد.

یافته‌های فوق در قالب مقاله‌ای علمی پژوهشی در نشریه «تحقیقات مهندسی سازه‌های آبیاری و زه‌کشی» که توسط موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی منتشر می‌شود، به چاپ رسیده‌اند.

انتهای پیام

منبع: خبرگزاری ایسنا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *